Overtrading là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và cách kiểm soát bằng nhật ký

Overtrading (giao dịch quá mức) là khi bạn vào lệnh nhiều hơn mức kế hoạch cho phép. Bạn tự nghĩ thêm lý do để mở vị thế và đổi chất lượng lấy số lượng. Cốt lõi không nằm ở số lệnh. Vấn đề là bạn nhận rủi ro thị trường trong khi không có một lợi thế (edge) đã được kiểm chứng đứng sau lệnh đó.

Điều này quan trọng vì mỗi lệnh thừa là tiền thật đặt vào một thứ bạn không giải thích được. Nhận ra sớm giúp bạn dừng lại trước khi một ngày lỗ nhỏ biến thành cả chuỗi lệnh gỡ.

Overtrading không có nghĩa là “vào nhiều lệnh”

Bạn có thể có một ý tưởng đúng trên lý thuyết. Nhưng nếu thiếu điểm vào và điểm thoát rõ ràng, kiểm tra được, thì mỗi lần bấm lệnh là một lần đoán.

Ví dụ, một trader giao dịch khung 5 phút có kế hoạch cho phép nhiều lệnh mỗi ngày. Nếu lệnh nào cũng khớp đúng điều kiện đã viết sẵn thì đó không phải overtrading. Ngược lại, một trader khung ngày chỉ vào thêm một lệnh “cho vui” vì thấy giá chạy mạnh. Đó là overtrading.

Số lệnh không quyết định overtrading: trader khung 5 phút so với trader khung ngày

Trader khung 5 phút: không overtrading

• –Kế hoạch cho phép nhiều lệnh mỗi ngày
• –Lệnh nào cũng khớp đúng điều kiện đã viết sẵn
• –Nhiều lệnh nhưng tất cả đều trong kế hoạch

Trader khung ngày: overtrading

• –Chỉ vào thêm một lệnh “cho vui”
• –Lý do vào lệnh: thấy giá chạy mạnh
• –Chỉ một lệnh nhưng nằm ngoài kế hoạch

Vào quá nhiều setup còn gây thêm một tác hại: sự chú ý bị chia mỏng. Lợi thế của bạn đến từ thời gian phân tích kỹ từng vị thế. Khi mười lệnh phải chia nhau lượng thời gian vốn dành cho hai lệnh, lợi thế đó mòn dần.

Thời gian phân tích cho mỗi lệnh khi chia cho 2 lệnh và cho 10 lệnhIllustration

2 lệnh

30 phút / lệnh

10 lệnh

6 phút / lệnh

Quy tắc kiểm tra: nếu bạn không viết được điều kiện vào lệnh thành một câu cụ thể, kiểm tra được trước khi bấm, thì lệnh đó nằm ngoài kế hoạch.

Một cách hiểu sai thường gặp là coi overtrading chỉ là đánh lot quá to. Khối lượng quá lớn so với tài khoản hay đi cùng overtrading, nhưng đó là chuyện khối lượng lệnh (position size) và cần một quy tắc riêng. Bạn có thể đánh lot rất nhỏ mà vẫn overtrade.

Overtrading và khối lượng lệnh là hai lỗi riêng: ma trận lệnh trong hoặc ngoài kế hoạch theo lot nhỏ hoặc lớn

Dấu hiệu bạn đang overtrading

Đối chiếu với những ngày giao dịch gần đây của bạn:

• Bạn không giải thích được vì sao mình vào một lệnh.
• Bạn mở lệnh chỉ để “thử nước”.
• Bạn giao dịch trong phiên không hợp với chiến lược của mình.
• Bạn vào lệnh mới ngay sau một lệnh thua để gỡ lại.
• Bạn có nhiều vị thế đang mở (open position) cùng lúc hơn mức mình theo dõi nổi.
• Bạn xuống khung thời gian ngắn hơn kế hoạch để “tìm” cho ra setup.
• Bạn ngồi trước màn hình lúc không có cơ hội thật và bấm lệnh chỉ vì thấy biểu đồ thú vị.

Hình dưới là một ngày giao dịch điển hình khi overtrading bắt đầu. Trong cửa sổ giao dịch có ba lệnh theo kế hoạch, trong đó lệnh lúc 10:30 bị thua. Từ khoảng 11:20 đến 12:40, ngoài cửa sổ giao dịch, xuất hiện liền năm lệnh ngoài kế hoạch.

Một ngày giao dịch: lệnh theo kế hoạch và chuỗi lệnh gỡ ngoài kế hoạch

Vì sao trader overtrade: cảm xúc và lỗ hổng trong kế hoạch

Sợ và tham là hai động lực cảm xúc chính đứng sau overtrading. Bực bội và tự tin quá mức cũng có thể đẩy một người vốn lý trí vào lệnh bốc đồng. Còn sự chán thì là một tác nhân riêng, dễ bị bỏ qua. Bảng dưới gom các tác nhân này lại, kèm một câu hỏi để chặn từng cái.

Cảm xúc chỉ có đất diễn khi kế hoạch có kẽ hở. Có ba kẽ hở hay gặp nhất:

• Không có giới hạn số lệnh. Không có con số chặn thì không có điểm dừng.
• Rời kế hoạch, hoặc tập trung vào khung thời gian quá ngắn. Khung càng ngắn thì càng nhiều thứ trông giống cơ hội.
• Mục tiêu lợi nhuận không khớp với biến động thật của thị trường. Khi mục tiêu đòi nhiều hơn mức thị trường thực sự cho, bạn sẽ cố bắt thêm sóng.

Biểu đồ khung 1 phút đi ngang, nhiều chỗ trông giống setupIllustration

Gốc rễ chung là ý tưởng giao dịch thiếu một quy tắc cứng, khách quan về thời điểm hành động. Lúc đó nỗi sợ bỏ lỡ và mong muốn kiếm lời sẽ lấn át việc quản lý rủi ro.

Mẫu nhật ký chống overtrading (chép về dùng ngay)

Nhật ký thông thường chỉ ghi giá vào, giá ra và lãi lỗ. Để bắt được overtrading, bạn cần ghi thêm hai cột: lệnh có nằm trong kế hoạch không, và bạn cảm thấy thế nào ngay trước khi bấm.

Song song với bảng này, giữ hai danh sách luôn được cập nhật:

• To-do: những thói quen tốt cần lặp lại. Ví dụ: “Chỉ vào lệnh sau khi nến đóng xác nhận”, “Viết sẵn mức dừng lỗ trước khi mở cửa sổ đặt lệnh”.
• To-don't: những lỗi cần tránh. Ví dụ: “Không vào lệnh trong vòng 15 phút sau một lệnh thua”, “Không xuống khung 1 phút khi kế hoạch là khung 1 giờ”.

Trước mỗi lệnh mới, đối chiếu lệnh đó với cả hai danh sách. Cuối tuần, tách kết quả ra làm hai nhóm: lệnh ghi “Có” và lệnh ghi “Không”. Cộng lãi lỗ của từng nhóm. Con số của nhóm “Không” chính là cái giá overtrading đang lấy từ bạn, tính bằng tiền thật.

Tổng kết tuần: cộng lãi lỗ của nhóm lệnh “Có” và nhóm lệnh “Không” trong nhật ký

Nhóm “Có” vẫn có lệnh thua — điều đó bình thường; thứ cần đếm là nhóm “Không”.

Đặt hạn mức lãi và lỗ mỗi ngày để biết khi nào dừng

Một quy tắc dễ áp dụng là đổi mục tiêu tháng thành hạn mức ngày: lấy mục tiêu tháng chia cho số ngày giao dịch. Đạt hạn mức thì nghỉ hết ngày hôm đó. Chiều lỗ cũng cần một điểm dừng, vì lệnh gỡ sau một lệnh thua chính là lõi của overtrading. Điểm dừng đó là hạn mức lỗ ngày (daily loss limit): lỗ đến mức này thì dừng.

Các con số sau chỉ là ví dụ minh họa. Giả sử mục tiêu tháng của bạn là $300 và bạn giao dịch 20 ngày. Bạn vào lệnh 0.10 lot trên một cặp có đồng định giá là USD (ví dụ EUR/USD), nên mỗi pip đáng $1. Hạn mức lãi ngày là $300 ÷ 20 = $15. Hạn mức lỗ ngày đặt bằng đúng con số đó, $15, tức 15 pip với $1 mỗi pip. Lý do: một ngày xấu không được lấy đi nhiều hơn một ngày tốt mang lại, và hạn mức lỗ càng rộng thì càng còn nhiều chỗ cho lệnh gỡ trước khi bạn buộc phải dừng.

Đổi mục tiêu tháng thành hạn mức lãi và hạn mức lỗ mỗi ngày

Hạn mức lãi mỗi ngày (mục tiêu tháng ÷ số ngày giao dịch)$300 ÷ 20= $15

Số pip cần mỗi ngày (0.10 lot, $1 mỗi pip)$15 ÷ $1= 15

Hạn mức lỗ mỗi ngày (bằng hạn mức lãi ngày)$15 × 1= $15

Hạn mức lỗ tính bằng pip ($1 mỗi pip)$15 ÷ $1= 15

Chạm một trong hai mức thì dừng giao dịcLãi $15 / lỗ $15

Phép tính thứ hai là điều nhiều trader bỏ qua. Mở nhật ký ra và xem trong cửa sổ giao dịch của bạn, các setup đúng kế hoạch thường mang lại tổng cộng bao nhiêu pip mỗi ngày. Nếu 15 pip mỗi ngày nhiều hơn hẳn mức đó thì mục tiêu đang ép bạn overtrade. Hình dưới so sánh hai con số này.

Hạn mức ngày 15 pip so với tổng số pip setup đúng kế hoạch thường cho mỗi ngày

• Nếu hạn mức cần nhiều pip hơn mức setup của bạn thường cho: hạ mục tiêu tháng xuống. Đừng vào thêm lệnh.
• Nếu chạm hạn mức trước giờ nghỉ: đóng biểu đồ, dù thị trường “trông vẫn còn cơ hội”.
• Nếu chạm hạn mức lỗ: dừng ngay trong ngày. Không vào lệnh gỡ.
• Nếu hết ngày mà chưa đạt hạn mức: không sao. Hạn mức là trần chứ không phải chỉ tiêu bắt buộc. Đừng cộng phần thiếu sang ngày mai.

Thêm giới hạn số lệnh mỗi ngày

Ghi thêm vào kế hoạch một con số cố định: số lệnh tối đa mỗi ngày. Để chọn con số này, đếm số lệnh ghi “Có” mỗi ngày trong nhật ký 2–4 tuần gần nhất, rồi lấy ngày có nhiều lệnh “Có” nhất làm giới hạn. Vượt con số đó thì dừng.

Chọn giới hạn số lệnh mỗi ngày từ ngày có nhiều lệnh “Có” nhất trong 2 tuần nhật ký

Đừng thu hẹp khoảng cách dừng lỗ hay tăng khối lượng lệnh để chạm hạn mức nhanh hơn. Làm vậy chỉ là overtrading đổi hình dạng.

Chia ngày thành cửa sổ giao dịch và cửa sổ nghỉ

Thời gian ngồi không trước màn hình chính là nơi sinh ra những lệnh vào vì chán. Cách xử lý là lên lịch cố định: giờ nào để giao dịch, giờ nào để nghiên cứu, giờ nào để nghỉ. Ngoài cửa sổ giao dịch thì biểu đồ phải đóng.

Lịch dưới đây là một ví dụ, có cùng hai cửa sổ giao dịch như ngày trong hình ở phần trước. Bạn chọn giờ sao cho khớp với phiên mà chiến lược của bạn cần.

Ví dụ lịch một ngày: cửa sổ giao dịch, nghỉ và ghi nhật ký

Hãy so lịch này với hình ngày giao dịch ở trên. Năm lệnh đỏ đều rơi đúng vào khoảng nghỉ. Nếu khung giờ đó đã được khóa từ trước thì chuỗi lệnh gỡ khó bắt đầu hơn nhiều.

Checklist 6 câu trước khi bấm lệnh

Trả lời lần lượt. Chỉ cần một câu trả lời “Không” là bỏ lệnh.

1. Setup này có trong danh sách setup của kế hoạch không?
2. Mình có viết được điều kiện vào lệnh và thoát lệnh thành một câu không?
3. Bây giờ có đang là cửa sổ giao dịch của mình không?
4. Mình còn dưới giới hạn số lệnh, chưa chạm hạn mức lãi và chưa chạm hạn mức lỗ trong ngày không?
5. Lệnh này có tránh được mọi mục trong danh sách to-don't không?
6. Mình vào lệnh này vì setup, không phải vì lệnh trước vừa thắng hay vừa thua?

Câu 6 là câu dễ lộ nhất. Nó tách lệnh vào vì setup ra khỏi lệnh vào vì vừa thắng (tham) hoặc vừa thua (bực bội).

Hình dưới đưa lệnh đỏ đầu tiên lúc 11:20 trong ngày ví dụ ở trên qua checklist này.

Lệnh lúc 11:20 trong ngày ví dụ đi qua checklist: bị chặn ở câu 3 và câu 6

1. 1Lệnh lúc 11:20Ngay sau lệnh thua lúc 10:30
2. 2Câu 3: Giờ giao dịchKhông → 11:20 là giờ nghỉ
3. 3Câu 6: Vào vì setup?Không → vào để gỡ lệnh thua
4. 4Kết quảBỏ lệnh, thêm vào to-don't

Khi đã lỡ overtrade: làm gì ngay trong ngày

Khi nhận ra mình đang trượt, mục tiêu không phải là gỡ lại tiền. Mục tiêu là cắt chuỗi. Chủ động nghỉ tốt hơn là cố giữ cho mình bận rộn.

1. Dừng mở lệnh mới. Đóng biểu đồ, rời khỏi màn hình.
2. Để vị thế đang mở chạy theo stop đã đặt. Không dời stop, không nhồi thêm lệnh.
3. Ghi nhật ký ngay khi bạn còn nhớ rõ cảm xúc lúc bấm lệnh.
4. Thêm một dòng mới vào danh sách to-don't để mô tả đúng tình huống vừa xảy ra.

Một quy tắc dừng gợi ý: trong một phiên, nếu bạn có hai lệnh ghi “Không” ở cột kế hoạch thì phiên đó kết thúc. Hôm sau, hạ giới hạn số lệnh xuống cho đến khi cột “Không” trống trở lại. Áp dụng thêm một quy tắc dừng nữa: nếu bạn thua hai lệnh liên tiếp trong một phiên, kể cả khi cả hai đều ghi “Có”, hãy dừng hết phiên đó. Lúc này bực bội dễ biến lệnh thứ ba thành một lệnh gỡ.

Quy tắc dừng: hai lệnh ghi “Không” trong một phiên thì phiên kết thúc

FAQ